VERİ TARAMA VE YAPAY ZEKANIN HABER ÜRETİMİNE KATKISI

Not: Tirebolu İletişim Fakültesi Yapay Zeka ve Gazetecilik Dersi Sunumum 

Dijitalleşme ile birlikte internet üzerindeki kullanımlar, kapsama alanı geniş, büyük veriler oluşturuyor.  Sürekli üretilen bu veriler; analiz edilerek yeniden üretilip yapılandırılmayan enformosyana dönüşmemiş bilgi setleri olarak nitelendirilir.

Bunların genel adı Big Data (Büyük Veri)’ dır.

Boyutu anlatmak için örnek verelim: 2015’te her 10 saniyede bir 5 trilyon gigabayt veri üretilmiştir.

Hızlı ve karmaşık ham veri kümelerini ifade eden büyük verilerin geleneksel veri işleme yöntemleriyle analiz edilmesi, yönetilmesi zordur. Bunun için modeller, özel programlar, algoritmik yazılımlar gereklidir.

Büyük veri havuzlarındaki özellikle yapılandırılmaya uygun veriler, gazetecilerin işini kolaylar. Bu veriler onun haber yazım ve oluşturmasına, hem haber kaynağına ulaşmasına hem de haber üretim sürecini hızlandırmasını önemli ölçüde katkı sunar.

Yapay zekâ bu noktada gazeteciler için; “veri içinden haber değeri taşıyan, habere eklenmesi uygun bilgiyi arayan, ayıklayan bir filtre” işlevi görür.

Yapay zeka veri madencisi gibi çalışır önemli bilgi ve milyonlarca belgeyi tarar; sosyal medya paylaşımlarının, resmi rapor veya kamu verilerinin dikkat çekici eğilimlerini tespit edebilir, örüntüleri ortaya çıkarır ve gazeteciye sunar.

VERİ YIĞINLARI İÇİNDE HABER VERİSİNİ BULMA

Geleneksel gazetecilikte haber üretim süreci zaman alır. Oysa belge aramaları, yapay zekânın aracılığı ile kelime taramasıyla dakikalar içinde yapılabilir. Gazeteci kullanacağı bilgi için verdiği komutlarla daha derinlikli araştırma imkanına kavuşur ve bilgiyi genişletir, boyutlandırır.

GAZETECİ: VERİYİ YORUMLAYAN ANALİZCİ

Yapay zeka günümüzde medya alanında giderek yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Hava durumu, finans haberleri, spor haberleri, istatistiklerin analizi, görsel oluşturma kısmen veya tamamen yapay zekayla ilintili algoritmalara bırakılmış durumdadır…

Seçim verileri, kamuoyu araştırma sunumları,  deprem istatistikleri, TUİK verileri, ekonomik göstergeler veya sağlık,eğitim verileri gibi karmaşık veri setleri yapay zekayla analiz ediliyor, görselleştirilerek  anlamlandırılıyor. Böylece gazeteciler  sadece haber metni üzerinden bilgi aktaran değil, veriyi yorumlayan bir analizci haline geliyor.

Yapay zekanın güçlendirdiği gazetecilik türlerinden birisi de; Araştırmacı Gazeteciliktir… Bu türde geleneksel yöntemlerle haber oluşturmak terkediliyor. Kişilerin, kurumların bilgi sızdırması, söyleşilerden elde edilen bilgiler beklenmiyor. En önemli kaynak artık yapay zekadır… Çünkü yapay zekâ, Araştırmacı Gazeteciliğin tanımına uygun olarak; kişiler, şirketler, kurumlar ve olaylar arasındaki görünmeyen ve gösterilmeyen ilişkileri, arka planları, analiz ederek ipuçları yol göstericilik sağlıyor. Yapay zelayla özellikle yolsuzluk, kara para aklama, kamu kaynaklarını kullanma, siyasetçi, bürokat, iş insanının özel genel yaşamlarından kamuoyunun bilmesi gereken haber bilgiler edinilir.  Veya organize yasadışı yapıların araştırmalarında kullanılabilir.

SOSYAL MEDYA TARAYICISI

Yapay zekâ gazeteciler tarafından aynı zamanda sosyal medya platformlarının analiz asistanı gibi görevlendirilerek, bu platformlarda hızla yayılan içerikleri, krizleri, gündemleri, veya toplumsal tepkileri, kamuoyu oluşmasında etkili olacak konuları erken aşamada tespit eder. Bu durum gazetecinin henüz yazılı, görsel medyaya düşmemiş haber konularını erken fark etmesini ve onları habercilik prensipleriyle yeniden yorumlamasını sağlar.

Yapılandırılmamış büyük veri içinde yayılmış çok fazla yanlış veri yer alır. Yapay zekâ, kaynaklar arasında ilişki kurarak doğrulama veri karşılaştırması yaparak şüpheli olanları belirler. Böylece gazetecinin güvenilir veriyi kaynaklaştırmasına imkan verir.

YAPAY ZEKA İLE GAZETECİLİKTE SINIRLAR

Yapay zeka gazeteciler için bir üretim alanıdır. Bu zeka derin öğrenme gibi yöntemlerle bir dil oluşturup haber yazabiliyor, akıcı, düzenli, etkileyici metinler oluşturabiliyor, görüntü, ses, görsel üretilebiliyor.

Ancak gazeteci yapay zekâyı  kendi yerine geçirmemelidir. Görev yerini terk etmemelidir. Yapay zekaya verilen görev bir noktadan sonra sona erdirilmelidir. Haberin üretim ve özellikle yayımlanma süreçleri mutlaka insan gazeteciler tarafından kontrol edilmeli, son karar insan editöre bırakılmalıdır.

Yani yapay zekaya editöryal sorumluluk vermek mesleği ciddi boyutta tehdit edeceği gibi, haber üretimlerine, özellikle güven bağlamında toplumsal bakış açısını da değiştirecektir.

Okur- izler kitle haber metinlerinde, görsellerinde insansı bir şey, duygu, düşünce yakınlığı bulamayınca, haberden uzaklaşacak, başka yollardan bilgi edinmeye çalışacaktır.

Zaten  sürekli olumsuz, felaket, kriz, sorun içeren, yoğun veya tekrar eden, sürekli kötü haber akışına maruz kalan ‘haber yorgunu’ bireyin haber tüketmekten bilinçli olarak kaçındığı bir süreçten geçiyoruz.  Yapay zekaya terkedilen habercilik anlayışı ile bu uçurum tamamen büyüyecektir.

Gazeteci yok, okur yoksa haberin olması ne ifade eder?

HABER ANLAM ÜRETMEKTİR

Yapay zeka diğer alanlarda olduğu gibi habercilikte de içerik üretir ama anlam üretemez.
Haber üretimlerinde anlam; hakikat arayışı, etik sorumluluk ve toplumsal vicdan, insani duygu düşünce, deneyim, gözlem,  görgü ve bilgiyle, tercihlerle oluşur. Bu nedenle geleceğin gazeteciliğinde asıl mesele, gazetecinin hayatın bütün alanlarında teknoloji devrimi yaratan yapay zekanın bir parçası haline, onun devamı haline dönüşmemesi gerekir.

Ancak gazeteci o teknolojiye adapte olmalı, üretim pratiğini  geliştirmelidir.

Sonuç olarak; gazeteci teknolojiye ne iyimser, karamsar, ne de determenist anlayışla bakarak değil, eleştirel ve yorumlayıcı yaklaşımla bakmalıdır. Yüzyıllardan gelen  gelenekselden beslenen gazeteci kültürel kimliğini korumayı sürdürmelidir.

Yapay zekanın veri işleme yeteneği ile gazetecinin o verilerden anlam üretme kapasitesi arasındaki hassas denge doğru biçimde kurulmalıdır.

Gazetecilik de bunun deneyimlendiği alanlardan birisidir.  Ve yapay zekâ gazeteci için yalnızca araç değildir; kendini yeniden tanımlamasına neden olan bir güçtür. Gazeteci bu güce duyarsız kalmamalıdır. 

Gazeteciliğime yapay zekanın teori ve pratiğini katan ve böyle yazılar yazmaya özendiren Dr.Öğretim Üyesi Arzu Bayar hocamıza teşekkürler…