Kokarca acılısı fındık

Milattan önce binlerce yıla uzanan fındığın tarihinde olmayanlar oluyor… Hangi birisini sayayım?

Mesela mahsul az, rekolte düşük, maliyet yüksek. Emek, üreticiyi kurtarmıyor. Sezon başında 320 lira, kilogram maliyeti yaklaşık 200 lira olan ürünün fiyatı 250 lira olarak açıklandı; piyasada ise fiyat 150-180 lira bandına indi. 100-120 liraya satan da var. Fındığı ve üreticiyi koruyan bütün mekanizmalar devre dışı bırakıldı. Fiyatın kaderi yerli ve yabancı alıcıların, Ferrero’nun, TMO’nun ve alivre satış yapanların çıkarına terk edildi.

Sonuç olarak fındığı toplamamak, üreticiye daha kârlı geldi. İlk defa binlerce üretici bahçeye girmedi, fındığını dalında bıraktı, doğaya terk etti.

Sonra… Fındığın olgunlaşma, toplama, kurutma ve pazara getirilme süreçlerinin yaşandığı ayların, günlerin tamamı yağmurlu geçti. 80 günlük zaman diliminde 3-5 gün güneş göründü. Bu yüzden hâlâ fındık toplayanlar ve kurutmaya çalışanlar var; bir yandan da vazgeçip fındığını kaldırım taşlarına terk edenler…

Bu sene ilk defa fındık üretiminden vazgeçeceğini, bahçeyi sökeceğini söyleyen üreticiler görüyorum.

Ama tüm bu olumsuzluklardan daha önemlisi kokarcadır… Fındığın ağaç özünü, verim oranını, biçimini, tadını, özelliklerini, kalitesini ve rekoltesini değiştiren bu zararlı böcek, fındık ve üretici için bir bela, kâbus ve ciddi bir tehdit unsurudur. Ne fiyat, ne de başka bir sorun… Sadece bugünü değil, yılları da kapsayacak asıl zarar bu böcek kaynaklıdır.

Neden?..Kokarcanın varlığını sürdürmemesi için gerekli yoğun mücadele yapılmadı. Samuray arısı salınması, sırt atomizörüyle yapılan ilaçlama, keklik salınması gibi yöntemler etkili olmadı. Kokarca mutasyona da uğramadı. Milyonlarca yumurta bırakma ve uçucu özelliği, göç kabiliyetiyle yaşam alanlarının içinde varlığını sürdüren bu böcek, üreyerek ve çoğalarak sadece fındığı değil, bütün tarımsal ürünleri yok etme tehdidi oluşturuyor. Çağın teknolojileriyle biyolojik ve daha etkin mücadele yürütülmezse bu tehdit büyüyerek sürecek.
Kokarcanın Türk tarımına yönelik laboratuvarlarda üretilmiş kimyasal, biyolojik savaşın silahı olma senaryosunu da buraya yazmadan geçemeyeceğim. Eğer öyleyse bu savaşta yenildik…

Konumuza dönelim…Üretici, kokarca yüzünden de bu sezon fazlasıyla zarara uğradı. Çoğu üreticinin fındığı bu nedenle alınmadı; alınanların da rekoltesi hesaplanmadan, 100 lira gibi fiyatlarla alım yapıldı ve tabii ki kalitesi yüksek fındıklara karıştırıldı. Kokarca acılısı fındık ayrıştırılmadı. 

Dolayısıyla üreticinin, aflatoksin acılığındaki, insan sağlığına muhtemelen zararlı olan (miktarı belli değil) tonlarca fındığı ayrıştırılmadan ihraç edilmek, iç ve dış pazarlara sunulmak üzere depolandı. Bu ürünler, mamul üretiminde ham madde olarak alım ve satım işlemine tabi tutulacaktır. Türkiye, kokarca yüzünden “acı fındık üreten ülke” olarak anılacak; üretimdeki ve pazardaki üstünlüğü etkilenecek, ülkenin imajı bozulacaktır.

Vakit geç, ama hâlâ yapılabilecek şeylerden biri, depolanan fındıkların devlet tarafından satın alınması ve bu alımların sübvanse edilmesidir. Üreticinin yukarıda saydığımız nedenlerle oluşan zararının üstüne kokarca zararı da hesap edilerek ek destekler sağlanmalıdır. 

Fındığı ve üreticisini korumak ülkemizin ekonomik geleceğini korumaktır. Kokarca beslendikçe bu gelecek kararmaktadır.