HIRSIZ VAR

Fındığın kilogram maliyet fiyatı en abartısız haliyle söylersek 220-230 lira… Sezon başında fiyat doğal olarak 330 TL’ye kadar çıkmıştı.

Tüm bunlar ortada iken, TMO beklentilere uygun davranmadı ve 2026-2027 sezonu fındık alım fiyatlarını Giresun kalite için 255, levant kalite için 250 TL/KG olarak açıkladı. Bu fiyattan 55 noktada 75 ekiple alımlarını sürdürüyor. Randevu sistemine başvuruya göre, kurum 200 bin ton civarında fındık alacak.

Şikayetler hep aynı…Çürük oranı, randıman, kota, vekalet ve çıkarılan diğer zorluklar üreticiyi kapıdan döndürüyor. Manava tüccara mahkum ediyor. Bu oran aşağıya düşecektir. 
Geriye kalan yaklaşık 300 bin ton civarında fındık 185-190 bandında bir fiyattan serbest piyasada satılacaktır. 

Toparlarsak; maliyetin ve sezon başlangıç fiyatının 100 lira, TMO fiyatının 60 lira altında satılan bir üründen sözediyoruz. Bu rakamları ortalamalar alarak rekolteye göre oranlarsak, bu sezon üreticinin cebinden, bölgedeki illerinin ekonomilerinden, ülkemize girecek olan trilyonlarca liranın çalındığını görürüz. 

Üretici bu durumu kabullenmiş, kaderine razı fındığını biran önce satma telaşında…İlk defa bir dahaki yıl fındık toplamama düşüncesi dillendiriliyor. Toplamamak daha karlı diyorlar. 

Tam bu noktada Hükümetin, Ticaret Bakanlığı’nın fındığı ucuzlatma oyununu nihayet anlaması, fiyatların spekülatif bir yaklaşımla maniple edildiğini görmesi, yapılan çağrılara duyarsız kalmaması önemli bir gelişmedir. Ancak sadece Ordu, Ünye, Fatsa ve Giresun Ticaret Borsaları (neden Trabzon yok) üzerinden bir denetim mekanizması kurulması ve müfettişler gönderilerek araştırma yapılması, doğru değildir. Daha ileri boyutta ve kapsamda denetim, hatta yargıyı da dahil eden denetimler yapılmalıdır. 

Çünkü fındık piyasasındaki fiyatların oluşumunda Ticaret Borsalarının doğrudan bir etkisi yoktur. Borsalar sadece serbest piyasada gerçekleşen alım-satım işlemlerini tescil eder.  Müfettişler orada sadece kayıt hareketlerini göreceklerdir. Fiyatların belirlenmesinde asli unsur ise yurtdışı ve içi ihracat piyasası aktörleridir. 

Borsaların çıkıp ‘fiyatı düşüren biz değiliz, sorumlu, suçlu arıyorsanız şuraya bakın’ dememeleri kendilerini savunmamaları ilginçtir.   

Sadede gelelim…Bir kere şunu herkes kabu etmeli: Gerçekçi olmayan rekolte tartışmaları, arzın artması, talebin azalması, ihracat koşulları, döviz kuru, stoklar veya dünya piyasalarındaki gelişmeler bunlar da var ama fiyatlar bilinçli, sistematik şekilde serbest piyasanın hakim güçleri tarafından düşürülüyor. Ülkenin ihracat geliri kaybı, üreticinin mağdur edilmesi ve sadece onların kazanması üzerine kurulu bir düzenle hesap görülüyor. O tekellerin, büyük alıcıların kurduğu alım ağları üzerinden piyasa baskılanıyor ve buna maniplasyon denir. Yasalarımıza göre bu suçtur. Suçun failini sadece borsalarda aramak da aklı evelliktir.

Bu çarka çomak sokulmalı. 

FİSKOBİRLİK’in, baştan TMO’nun da altında, ortak dışı üreticiler için ise 185 TL fiyat açıklaması da bu maniple edilmiş fiyatlara, ‘dış güçlerin’ çıkarlarına hizmet eder. Birliğin her tarafı budanmış olsa da hala bu görevi sürmektedir. Üretici birliği kılığına girip üreticiyi soymak, soyguna çanak tutmak da ne? 

Finans piyasalarındaki operasyonlar gibi fındık üzerinden tekelleşerek alınterini, fındığın emeğini sömüren yapılarla da cidiyet, samimiyetle, bilinçli ve kararlı bir mücadele bekliyoruz. Örneğin Ferrero’ya bu kadar sınırsız özgürlük verilmemelidir. TMO, FİSKOBİRLİK ve diğer bütün piyasa yapıcılarının da faliyetleri denetim altına alınmalıdır. 

Devlet kendini, üreticisini, manavını, milli ihracatçısını, mamül üreticisini göz göre göre bu kadar kolay soydurmamalıdır.